طرح درس نوعی برنامه یا چهارچوب نوشته شده توسط معلم برای اجرای فعالیت های آموزشی در کلاس درس می باشد. طرح درس یا سناریوی آموزشی بر لزوم استفاده از سازماندهی در امر یاددهی و یادگیری تأکید دارد. در نگارش طرح درس می بایست به ساعت شروع و پایان تدریس، مدت زمان انجام فعالیت های کلاسی، حضور و غیاب دانش آموزان و مهم تر از همه اهداف یادگیری هر جلسه اشاره شود.
اداره کلاس درس از مهم ترین مباحثی است که آموزش و پرورش در سال های اخیر توجه خود را به آن معطوف کرده است. منظور از اداره کلاس درس توسط معلم یعنی داشتن برنامه ریزی برای شروع و اتمام کلاس در مدت زمان مشخص. در واقع معلم از همان ابتدا که وارد کلاس می شود باید تمامی فعالیت های خود را بر اساس مدت زمان هر جلسه در یک برگه نوشته و آن را به مدیر مدرسه نیز تحویل دهد. این برگه که تمام جزئیات فعالیت کلاسی هر جلسه در آن نوشته می شود، طرح درس نام دارد.
نگارش طرح درس دارای قوانین خاصی بوده که بر اساس نوع طرح درس مشخص شده و در انواع قالب های روزانه، ماهانه و سالانه نوشته می شود. نکته مشترک تمامی آن ها، رسیدن به سطح بالای یادگیری توسط دانش آموزان است.
از آنجایی که معلمان زیادی در خصوص نحوه نگارش طرح درس سوال داشته و به دنبال دانلود نمونه طرح درس معتبر و درست هستند، در این مقاله ضمن ارائه تعریفی بر انواع طرح درس، لینک دانلود چند نمونه طرح درس نیز ارائه می شود تا معلمان از طریق آن ها بتوانند برای نگارش یک طرح درس صحیح اقدام نمایند.
طرح درس چیست؟
طرح درس به عنوان برنامهریزی و سازمان دادن به مجموعه فعالیتهایی است که معلم در ارتباط با هدفهای آموزشی، محتوای درس و تواناییهای دانشآموزان برای مدت زمان مشخص تدوین میکند. در واقع، معلمان یک برنامه یا یک چهارچوب منظم و سازماندهی شده برای کلاس خود تنظیم میکنند تا فرآیند تدریس و آموزش را هدفمندانه شروع کرده، با نظم هدایت کنند و به موقع به پایان برسانند. به علاوه، طرح درس به عنوان نقشه راهی برای معلم و دانشآموزان به شمار میآید که مسیر تدریس و یادگیری را برای آنان مشخص میکند.
بنابراین میتوان گفت که طرح درس به زبان ساده تمامی اندیشهها، مقدمهچینیها و پیشبینیهایی را شامل میشود که در ذهن معلم و قبل از رفتن او به کلاس شکل میگیرند. حال اگر این اندیشهها روی کاغذ نوشته شوند، طرح درس نامیده میشوند.
فرم طرح درس را می توان از مدیر مدرسه و یا برخی از سایت های مربوط با سامانه آموزش و پرورش و مسائل مرتبط با آن دریافت کرد. همچنین امکان طراحی فرم طرح درس توسط خود معلم نیز وجود دارد. بنابراین می توان این گونه برداشت کرد که نگارش طرح درس امری آسان بوده که با تسلط بر روی مهارت های کلاسداری می توان آن را انجام داد.
خیلی از معلمان به دلیل عدم آگاهی از جزئیات مندرج در فرم طرح درس نمی توانند برای نگارش آن اقدام کنند. اما در طرح درس چه اطلاعاتی درج می شود که نحوه نگارش آن مهم است؟
انواع طرح درس
- طرح درس برای کل کتاب یا طرح سالانه
- طرح درس برای نیم سال تحصیلی
- طرح درس ماهانه
- طرح درس هفتگی
- طرح درس روزانه یا جلسهای
- طرح درس برای هر فصل کتاب
اهمیت استفاده از طرح درس چیست؟
استفاده از طرح درس برای پیشبرد اهداف آموزشی و همچنین یاددهی و یادگیری دانشآموز از اهمیت بالایی برخوردار است. به عنوان برخی از مهمترین دلایل اهمیت تنظیم چنین طرحی در مدارس میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- استفاده بهینه از زمان
- تحقق بهتر اهداف درسی از نظر کمی و کیفی
- کاهش بینظمی و هرج و مرج در کلاس
- ایجاد انگیزه در معلم و دانشآموزان
- افزایش اعتماد به نفس مدرس یا معلم
- امکان یادگیری عمیقتر و پایدارتر دانشآموزان
- نهادینه شدن نظم و انضباط در فعالیتهای دانشآموزان
بخش های یک طرح درس
- مشخصات کلی
- نوشتن اهداف کلی، جزئی، رفتاری
- وسایل آموزشی
- روش تدریس
- ارزشیابی تشخیصی
- ارائه درس
- ارزشیابی تکوینی
مراحل نگارش طرح درس
جهت نوشتن يک طرح درس روزانه، مراحل و نکات زير را به ترتيب دنبال مي کنيم:
1- مشخصات کلي:
ابتدا بايد نام درس، موضوع درس، مدت جلسهأ شماره طرح درس، نام مدرسه، تعداد دانش آموزان، کلاس و دوره تحصيلي، نام معلم و تاريخ را در بالاي صفحه کاربرگ طرح درس نوشته شود.
2- مشخص کردن اهداف کلي، جزيي و رفتاري:
يک معلم آگاه هدفهاي کلي و رفتاري موضوعي که قصد تدريس آنرا دارد مشخص مي نمايد.
1-2. هدفهاي کلي: يک هدف کلي، يک عبارت واحد است که وضعيت فراگير را پس از دريافت يک عمل آموزشي توصيف مي کند . به عبارت ديگر هدفهاي کلي آموزشي حاوي نتايجي هستند که معلم انتظار دارد، در اثر آموزشي که به دانش آموزان مي دهد و فعالتيهايي از آنها براي يادگيري به عمل مي آورند عايد آنان گردد. اين قبيل اهداف مهم هستند و در معرض تعبيرهاي گوناگون قرار مي گيرند.
2-2. هدفهاي جزيي: هدفهاي کلي قابليتهايي هستند که قرار است فراگيران پس از گذراندن مجموعه اي از تجارب يادگيري کسب کنندو چون اين هدفها با واژه هاي کلي بيان مي شوند معمولاً توضيح بيشتر ضروري است. اين توضيح از طريق ارايه مجموعه اي از هدفهاي جزيي انجام مي پذيرد.
3-2. هدفهاي رفتاري: پس از مشخص نمودن اهداف کلي و تجزيه آن به اهداف جزيي، اهداف رفتاري مطرح مي گردد. هدفهاي رفتاري عبارتند از اعمال، رفتارها ، حرکات وآثاري که قابل مشاهده کردن ، شنيدن ، لمس کردن و قابل سنجش باشند. اين قبيل اهداف مشخص مي سازند که دانش آموزان به هدفهاي کلي رسيده اند. براي طرح هدفهاي رفتاري رعايت چهار ويژگي و مخاطب، فعل رفتاري، شرايط و معيار و درجه، ضروري مي باشد.
3- وسايل آموزشي:
انتخاب رسانه هاي مناسب منجر به آموزش مؤثرتر خواهد شد. از يک رسانه آموزشي نمي توان در همه موقعيتهاي آموزشي استفاده کرد. هر موقعيت آموزشي رسانه خاص خود را طلب مي کند. بدون توجه به قابليتهاي رسانه هاي آموزشي در موقعيتهاي مختلف، نمي توان از آنها استفاده مناسبي به عمل آورد.
4- روشهاي تدريس:
به منظور نيل به اهداف آموزشي تعيين شده بهره گيري از روشهاي تدريس و الگوهاي تدريس متناسب با هدفهاي درس و نوع مطالب و بحث، نوع کلاس، تعداد دانش آموزان و غيره روشها و الگوهاي خاص مورد استفاده قرار مي گيرد.
5- قبل از شروع درس:
پيش از شروع درس جديد چنانچه از قبل تکليفي براي دانش آموزان تعيين شده است مورد بازديد و بررسي قرار گيرد و برنامه هاي ديگر با صلاحديد معلم انجام مي گيرد.
6- ارزشيابي تشخيصي:
معلم قبل از شروع درس جديد بايد اطمينان حاصل کند که دانش آموزان مطالب درس قبل ، به خصوص مطالبي که دانستن آنها براي درس جديد پيش نياز محسوب مي شود را مي دانند.. نوع ارزشيابي بستگي به نوع درس و هدفهاي درسي مي تواند از سئوال شفاهي تا آزمون کتبي متغير باشد توجه به ميزان اطلاعات قبلي دانش آموزان، از اين بابت که سطح درس دادن براساس آن تنظيم شود، ضروري مي باشد.
7- آماده سازي:
به طور کلي هدف از آماده سازي عبارت است از تمرکز بخشي حواس فراگيران، معرفي ضمني غيرمستقيم موضوع درس به ايجاد علاقه و انگيزه و کنجکاوي در دانش آموزان براي يادگيري مطلب جديد.
8- ارائه ي درس:
اين قسمت اساس طرح درس را تشکيل مي دهد و بايد به کاملترين وجه تنظيم گردد. درس جديد بايد بر پايه دانسته ها و تجارب قبلي دانش آموزان طراحي و ارايه گردد، بطوريکه ارتباط منطقي درس جديد با مرحله آماده سازي حفظ گردد. مطالب ارايه شده بايد داراي پيوستگي و نظم منطقي باشد.
9- فعاليتهاي تکميلي:
انتخاب روش براي انجام فعاليتهاي تکميلي به موضوع و هدف درس بستگي دارد. به عنوان مثال، اگر درسي که ارايه مي شود به جمع بندي نياز دارد معلم بايد نوع آن را انتخاب کند، آيا جمع بندي را به طور شفاهي انجام مي دهد و يا به صورتهاي ديگر و غيره.
10- ارزشيابي تکويني:
ارزشيابي تکويني به معناي ارزشيابي در همه مراحل تهيه برنامه است مانند بازديد دفترهاي تمرين به منظور رفع اشکالهاي موجود.
سوالات متداول (FAQ)
1- طرح درس چیست ؟
طرح درس یک برنامه ریزی و چهارچوب در خصوص شیوه اداره کلاس درس می باشد که جزئیات آن در متن مقاله توضیح داده شده است.
2- انواع طرح درس کدام ها هستند ؟
طرح درس دارای انواع مختلفی است که مهم ترین آن ها طرح درس روزانه، ماهانه و سالانه است. برای دریافت اطلاعات بیشتر در خصوص هر یک از آن ها به مطالعه مقاله زیر بپردازید.
3- نمونه طرح درس را از کجا می توان دانلود کرد ؟
شما می توانید با مراجعه به وبسایت آی طرح درس، تمامی طرح درس های روزانه و سالانه را برای تمامی پایه ها دریافت کنید.